رفلاکس معده در نوزادان زمانی اتفاق می افتد که بخشی از شیر خورده شده همراه با شیره معده دوباره به سمت مری بازمی گردد. این وضعیت به این دلیل رخ می دهد که در ماه های اول تولد، سیستم گوارشی نوزاد هنوز به طور کامل رشد نکرده است. یکی از اجزای کلیدی این سیستم، دریچه ای در محل اتصال مری به معده است که مسئول جلوگیری از برگشت محتویات معده به بالا می باشد. در نوزادان، این دریچه هنوز عملکرد قوی و پایداری ندارد و همین موضوع باعث می شود شیر به راحتی به مری برگردد و نوزاد دچار بالا آوردن یا استفراغ شود.
اگرچه این وضعیت در اکثر موارد طبیعی است و نگران کننده نیست، اما در برخی نوزادان این برگشت مکرر و آزاردهنده می شود. نوزاد ممکن است در حین یا پس از شیر خوردن احساس ناراحتی کند، به خوبی نخوابد یا در روند رشد خود دچار وقفه شود. در چنین شرایطی، والدین باید با دقت بیشتری موضوع را بررسی کرده و از راهکارهای مناسب استفاده کنند.
با توجه به اینکه رفلاکس معده در نوزادان معمولاً با رشد نوزاد و تکامل سیستم گوارشی کاهش می یابد، شناخت تفاوت میان رفلاکس طبیعی و نوع شدیدتر آن، به والدین کمک می کند تا تصمیم درست تری در مراقبت از کودک بگیرند.
علائم رایج رفلاکس معده در نوزادان
شناخت علائم رفلاکس معده در نوزادان به والدین کمک می کند تا تشخیص دهند وضعیت نوزادشان طبیعی است یا نیاز به بررسی تخصصی دارد. یکی از شایع ترین علائم این مشکل، بالا آوردن شیر بلافاصله یا کمی بعد از شیر خوردن است. البته بالا آوردن شیر همیشه نگران کننده نیست، اما اگر با علائم دیگری همراه باشد، آن را جدی بگیرید.
نوزادانی که به رفلاکس معده مبتلا هستند، معمولاً در هنگام شیر خوردن بی قرار می شوند، وسط تغذیه مکث می کنند یا شیر را پس می زنند. گاهی اوقات گریه های شدید و طولانی، به ویژه پس از غذا، دیده می شود. این نوزادان ممکن است به خوبی نخوابند یا در طول خواب دچار بیدار شدن های مکرر شوند.
در برخی موارد، رفلاکس شدید می تواند باعث کاهش وزن یا توقف رشد نوزاد شود. همچنین ممکن است خس خس سینه، سرفه خشک، یا صدای خرخر در هنگام تنفس به وجود بیاید. اگر این نشانه ها به طور مداوم ادامه پیدا کند، بهتر است با پزشک مشورت کنید تا رفلاکس معده در نوزادان به موقع کنترل و درمان شود.
دلایل بروز رفلاکس معده در نوزادان
بیشتر نوزادان در ماه های اولیه تولد به طور طبیعی دچار رفلاکس می شوند، اما برخی عوامل می توانند احتمال بروز یا شدت آن را افزایش دهند. مهم ترین عامل، نارس بودن سیستم گوارشی است. اسفنکتر تحتانی مری که مسئول جلوگیری از برگشت غذاست، هنوز کاملاً قوی و کارآمد نشده است و همین عامل موجب می شود شیر به راحتی به سمت مری بازگردد.
تغذیه بیش ازحد یا شیر خوردن با سرعت زیاد نیز یکی دیگر از دلایل رفلاکس معده در نوزادان است. وقتی معده نوزاد بیش از ظرفیتش پر شود، فشار اضافی وارد می شود و شیر به سمت بالا بازمی گردد. همچنین اگر نوزاد هنگام شیر خوردن هوا بلعد، این هوا در معده جمع شده و فشار داخلی معده را افزایش می دهد.
برخی نوزادان ممکن است به پروتئین شیر گاو حساسیت داشته باشند. در این حالت، مصرف شیر خشک معمولی یا حتی تغذیه با شیر مادر در صورتی که مادر لبنیات مصرف کرده باشد، باعث تحریک دستگاه گوارش نوزاد و افزایش رفلاکس می شود. خواباندن نوزاد بلافاصله بعد از تغذیه نیز می تواند احتمال برگشت شیر را افزایش دهد، به ویژه اگر نوزاد به حالت کاملاً خوابیده قرار گیرد. پیشنهاد می کنیم مقاله ی درباره شیشه شیر دهانه عریض آنتی کولیک و رفلاکس مطالعه کنید.
در موارد نادر، مشکلات ساختاری مانند فتق معده یا اختلالات عصبی-عضلانی ممکن است علت اصلی رفلاکس معده در نوزادان از نوع شدید آن باشند، که در این صورت نیاز به بررسی پزشکی دقیق وجود دارد.
روش های خانگی درمان رفلاکس معده در نوزادان
خوشبختانه در بیشتر موارد، رفلاکس معده در نوزادان با انجام چند اقدام ساده خانگی به خوبی قابل مدیریت است. یکی از مهم ترین این روش ها، تغییر وضعیت بدن نوزاد هنگام تغذیه است. بهتر است نوزاد در زمان شیر خوردن در حالت نیمه نشسته باشد، به طوری که سر و سینه او بالاتر از شکمش قرار بگیرد. این وضعیت به شیر اجازه می دهد راحت تر وارد معده شود و کمتر به سمت بالا بازگردد.
بعد از هر وعده شیر، نوزاد را حداقل ۲۰ تا ۳۰ دقیقه به صورت عمودی نگه دارید و کمک کنید آروغ بزند. آروغ گرفتن یکی از ساده ترین راه ها برای خارج کردن هوای اضافی از معده است که فشار داخلی را کاهش می دهد. همچنین تغذیه با وعده های کوچکتر ولی با دفعات بیشتر می تواند کمک کند تا معده نوزاد بیش از حد پر نشود و احتمال برگشت شیر کاهش یابد.
از خواباندن نوزاد بلافاصله بعد از شیر خوردن خودداری کنید. اگر نیاز به خواباندن نوزاد بود، می توانید از گهواره ای استفاده کنید که قسمت سر کمی بالاتر از پاها قرار گرفته باشد. استفاده از بالش های مخصوص نوزاد یا تشک های زاویه دار نیز با رعایت اصول ایمنی می تواند مؤثر باشد.
در برخی موارد، پزشک توصیه می کند از شیر خشک های ضد رفلاکس استفاده شود. همچنین اگر نوزاد با شیر مادر تغذیه می شود و علائم رفلاکس دارد، ممکن است لازم باشد مادر نیز مصرف لبنیات یا سایر غذاهای حساسیت زا مانند شکلات و غذاهای چرب را محدود کند. ایجاد محیطی آرام در زمان تغذیه نیز اهمیت دارد. نوزادی که در محیط پرتنش شیر می خورد، شانس بیشتری برای تجربه ی رفلاکس معده دارد. همچنین پیشنهاد می کنیم درباره ی استفاده از داروخوری و 5 نکته ضروری نیز بخوانید.
چه علائمی را باید جدی گرفت و فورا به پزشک مراجعه کرد؟
اگرچه در بسیاری از موارد رفلاکس معده در نوزادان بدون نیاز به درمان خاص برطرف می شود، اما برخی نشانه ها می توانند هشداردهنده باشند. اگر نوزاد دچار کاهش وزن، عدم افزایش وزن کافی یا توقف رشد شود، لازم است هر چه سریع تر به پزشک مراجعه شود. همچنین استفراغ های شدید یا جهنده، وجود خون در استفراغ یا مدفوع، و امتناع کامل از شیر خوردن از نشانه های جدی به شمار می روند.
در صورتی که نوزاد دچار سرفه های مکرر، خس خس سینه، مشکلات تنفسی یا وقفه های تنفس در خواب شود، احتمالاً رفلاکس باعث تحریک راه های تنفسی شده و نیاز به مداخله پزشکی وجود دارد. همچنین اگر نوزاد مدام بی قرار است و هیچ روشی نمی تواند آرامش او را فراهم کند، باید با پزشک مشورت شود تا علت دقیق بررسی شود.
پزشک ممکن است برای بررسی دقیق تر آزمایش هایی مانند سونوگرافی شکم، بررسی سطح رشد، یا ارجاع به متخصص گوارش اطفال را پیشنهاد دهد. در موارد بسیار شدید، داروهای ضداسید خاصی برای نوزاد تجویز می شود، اما این تصمیم تنها باید با نظر پزشک گرفته شود و استفاده خودسرانه از دارو برای نوزادان ممنوع است.
سخن پایانی
رفلاکس معده در نوزادان یک اتفاق رایج و اغلب طبیعی است که معمولاً تا پایان سال اول زندگی به تدریج برطرف می شود. با این حال، بی توجهی به علائم شدید آن می تواند موجب مشکلات تغذیه ای، رشد ناکافی یا ناراحتی مداوم نوزاد شود. والدین با رعایت نکات ساده ای مانند آروغ گرفتن، وضعیت مناسب شیردهی و پرهیز از خواباندن بلافاصله بعد از تغذیه، می توانند کمک زیادی به بهبود وضعیت نوزاد خود کنند.
در صورتی که علائم شدید یا نگران کننده ظاهر شود، مراجعه به پزشک و دریافت راهنمایی تخصصی ضروری است. شناخت درست رفلاکس معده در نوزادان و مراقبت آگاهانه از کودک، باعث ایجاد آرامش بیشتر برای نوزاد و والدین خواهد شد.
