در روزها و هفته های اول تولد، نوزادان هنوز با دنیای جدید بیرون از رحم آشنا نشده اند و دستگاه گوارشی آن ها نیز کاملاً تکامل نیافته است. یکی از مشکلاتی که والدین در این دوره با آن روبه رو می شوند، قولنج نوزاد یا همان گریه های بی وقفه ای است که معمولاً بدون دلیل واضحی رخ می دهد. شناخت علت این مشکل و راه های آرام کردن نوزاد، به والدین کمک خواهد کرد تا این موقعیت را بهتر مدیریت و نوزاد خود را به آرامش برسانید.
قولنج نوزاد چیست؟
قولنج نوزاد یکی از شایع ترین چالش هایی است که والدین در چند ماه اول تولد با آن مواجه می شوند. این وضعیت به گریه های شدید، طولانی و اغلب غیرقابل توضیح نوزاد گفته می شود که ممکن است روزانه چند ساعت به طول بینجامد. بسیاری از نوزادانی که دچار قولنج می شوند، در ظاهر کاملاً سالم هستند، اما بی قراری و ناراحتی شدیدی از خود نشان می دهند.
قولنج نوزاد معمولاً از هفته ی دوم یا سوم پس از تولد شروع می شود و تا حدود سه تا چهار ماهگی ادامه می یابد. این حالت در بیشتر موارد در ساعات عصر و شب شدیدتر می شود و می تواند باعث اضطراب، خستگی و حتی احساس ناتوانی در والدین شود. اگرچه دلیل دقیق این مشکل هنوز به طور قطعی مشخص نشده، اما عوامل مختلفی در بروز آن نقش دارند؛ از جمله گاز معده، حساسیت به غذا، تحریک پذیری عصبی یا تکامل نیافتگی سیستم گوارشی.
علائم شایع قولنج نوزاد
برای اطمینان از اینکه گریه های نوزاد ناشی از قولنج است، بهتر است با علائم رایج آن آشنا شوید. این علائم عبارت اند از:
گریه شدید، ناگهانی و بدون دلیل مشخص
جمع کردن پاها به سمت شکم
گرفتگی صورت یا قرمزی پوست صورت هنگام گریه
مشت کردن دست ها، قوس دادن کمر و بی قراری شدید
الگوی تکراری گریه، معمولاً در ساعات عصر یا شب
اگر این علائم در نوزاد شما به صورت مداوم و الگووار دیده می شود، احتمال دارد با قولنج نوزاد مواجه باشید. توجه داشته باشید که باید سایر دلایل گریه (مثل گرسنگی، خیس بودن پوشک، تب یا بیماری) نیز بررسی و برطرف شوند.
دلایل بروز قولنج نوزاد را بشناسیم
اگرچه علت دقیق قولنج نوزاد مشخص نیست، اما چند فرضیه علمی وجود دارد که توضیحاتی برای این پدیده ارائه می دهد:
گاز در شکم نوزاد
یکی از دلایل اصلی که به آن اشاره می شود، تجمع گاز در روده و معده نوزاد است. این گاز می تواند باعث ناراحتی شدید و گرفتگی عضلات شکم شود.
سیستم گوارشی نابالغ
در ماه های اول تولد، دستگاه گوارش هنوز در حال رشد است. این نابالغی ممکن است باعث هضم ناقص شیر و ایجاد ناراحتی شود که در قالب گریه های شدید خود را نشان می دهد. درباره ی رفلاکس معده در نوزادان چیست؟ بخوانید.
حساسیت به شیر یا تغذیه مادر
برخی نوزادان به پروتئین موجود در شیر گاو یا غذاهای خاصی که مادر مصرف می کند حساس هستند و واکنش بدن آن ها به صورت قولنج بروز می کند.
تحریک بیش ازحد حواس
نوزادان نسبت به نور، صدا و تغییرات محیطی بسیار حساس اند. محرک های زیاد می توانند باعث بی قراری و گریه های مداوم شوند.
تفاوت های عصبی و رفتاری
برخی نوزادان از نظر عصبی تحریک پذیرتر هستند و نسبت به تغییرات محیطی یا احساسات درونی واکنش بیشتری نشان می دهند.
راه های خانگی برای آرام کردن قولنج نوزاد
خوشبختانه، راهکارهای خانگی مؤثر زیادی برای کاهش یا کنترل قولنج نوزاد وجود دارد که بسیاری از آن ها بدون نیاز به دارو قابل اجرا هستند:
ماساژ شکم نوزاد
ماساژ آرام شکم با حرکات دورانی در جهت عقربه های ساعت، می تواند به دفع گاز از معده و روده کمک کند و ناراحتی شکمی را کاهش دهد.
استفاده از تکنیک آروغ گیری صحیح
بعد از هر وعده شیر، نوزاد را به صورت عمودی نگه دارید و با ملایمت به پشت او بزنید تا آروغ بزند. این کار از تجمع گاز جلوگیری می کند.
حمام با آب ولرم
حمام کردن نوزاد با آب ولرم باعث آرامش عضلات، کاهش گرفتگی شکم و ایجاد حس راحتی در بدن او می شود.
قنداق کردن نوزاد
قنداق کردن نوزاد (در صورتی که به درستی انجام شود و او احساس خفگی نکند) می تواند حس امنیت ایجاد کرده و گریه ها را کاهش دهد.
آواهای آرامش بخش
پخش صدای آرام مانند صدای قلب، صدای آب، لالایی یا نویز سفید (white noise) می تواند احساس آرامش ایجاد کرده و نوزاد را از حالت گریه خارج کند.
تغییر وضعیت بدن نوزاد
گاهی نگه داشتن نوزاد به حالت خوابیده روی ساعد دست یا قرار دادن او روی شکم در آغوش (با مراقبت کامل) باعث تسکین درد شکمی می شود.
رعایت رژیم غذایی مادر
اگر نوزاد شیر مادر می خورد، ممکن است برخی غذاهای مصرفی مادر باعث تحریک دستگاه گوارش نوزاد شود. بهتر است غذاهایی مانند لبنیات گاوی، کافئین، غذاهای تند و نفاخ با دقت حذف یا محدود شوند.
پیشگیری از قولنج نوزاد: چه کارهایی می توان انجام داد؟
اگرچه قولنج نوزاد در بسیاری از موارد اجتناب ناپذیر است، اما والدین می توانند با رعایت برخی نکات ساده، احتمال بروز آن را کاهش دهند یا شدت آن را کمتر کنند. یکی از مهم ترین اقدامات، تنظیم زمان و روش صحیح تغذیه نوزاد است. بهتر است شیر خوردن نوزاد در محیطی آرام، بدون صداهای مزاحم و با آرامش کامل انجام شود.
همچنین آروغ گرفتن مرتب پس از هر وعده شیر می تواند از تجمع گاز در معده جلوگیری کرده و باعث آرامش معده شود. استفاده از پوزیشن های مختلف برای شیر دادن نیز ممکن است به هضم بهتر کمک کند. مادرانی که شیر می دهند، بهتر است در مصرف غذاهای نفاخ یا حساسیت زا مانند لبنیات گاوی، کلم، عدس یا نوشیدنی های کافئین دار احتیاط کنند.
در مجموع، ایجاد یک روتین منظم در خواب، تغذیه و نوازش نوزاد، همراه با مراقبت های ساده روزانه، می تواند نقش بسیار مهمی در پیشگیری از قولنج نوزاد داشته باشد. درباره ی استفاده ی از کلاه شامپو کودک نیز اینجا بخوانید.
نقش تغذیه مادر در شدت قولنج نوزاد
تغذیه مادر در دوران شیردهی می تواند تأثیر مستقیمی بر دستگاه گوارش نوزاد داشته باشد. برخی غذاها مانند لبنیات گاوی، کلم، پیاز، عدس، نوشیدنی های گازدار و غذاهای تند ممکن است باعث ایجاد گاز و نفخ در بدن نوزاد شوند و قولنج نوزاد را تشدید کنند. اگرچه همه نوزادان به این مواد حساس نیستند، اما اگر مادر متوجه شد نوزادش بعد از شیر خوردن از او دچار دل درد یا بی قراری می شود، بهتر است چند روز آن ماده غذایی را حذف کند و واکنش نوزاد را بررسی کند.
همچنین مصرف زیاد کافئین، شکلات یا شیرینی های مصنوعی می تواند حساسیت دستگاه گوارش نوزاد را افزایش دهد. با یک رژیم ساده، طبیعی و متنوع، مادر می تواند کمک زیادی به آرامش نوزاد و کاهش قولنج کند. بهتر است مادران تغییرات غذایی را با نظارت متخصص تغذیه یا پزشک کودک انجام دهند.
سخن پایانی
قولنج نوزاد مشکلی رایج اما کاملاً قابل کنترل است. بسیاری از نوزادان این مرحله را بدون هیچ گونه پیامد جدی پشت سر می گذارند. نکته مهم این است که والدین با درک صحیح از وضعیت، به جای نگرانی، راهکارهای علمی و ساده ای را برای کاهش ناراحتی نوزاد به کار بگیرند. اقداماتی مانند آروغ گرفتن، ماساژ، قنداق کردن و کاهش محرک های محیطی می تواند تأثیر چشمگیری در آرام سازی نوزاد داشته باشد.
مهم تر از همه، حفظ آرامش خود والدین است. نوزادان به خوبی احساسات والدین را درک می کنند. اگر والدین آرام و صبور باشند، نوزاد نیز زودتر آرام می شود. با کمی دقت و محبت، این دوران گذرا را می توان با خاطراتی شیرین پشت سر گذاشت.
